Jean-Marie Déguignet : un écrivain bretonnant

Div varzhoneg en deus skrivet an Degignet. Kollet zo bet skridoù all e-giz an alioù mat da sevel gwenan bet tapet ganti an eil briz eus konkour Kroaz ar vretoned e 1902. Ul lip-e-bav a vije bet d’ar vrezhonegerien kaout muioc’h digantañ. Setu amañ e skridoù e-giz en deus skrivet anezho hag er skritur a-vremañ.

La production bretonne de Déguignet se limite à deux poêmes, mais quelle puissance ! quelle langue ! On peut regretter qu’on ait perdu son traité des abeilles qui aurait été une mine pour les chercheurs. Déguignet mérite par ces deux écrits le qualificatif d’écrivain bretonnant, il est d’ailleurs en bonne place dans l’Anthologie de la littérature bretonne du XXe siècle.

 

Jean-Marie Deguignet : Skridoù

Les écrits de Jean-Marie Déguignet

Skrivañ puilh en deus graet Degignet.kontet en deus e vuhez war gaieroù skol.
Aet eo an tenn kentañ gant Anatole Le Braz : hemañ, pa oa kelenner e Kemper en doa prenet dornskrid Deguignet evit daou c’hant lur. Prometet en doa dezhañ kaout un embanner.Met hir eo bet ha Deguignet a oa e fulor warlec’h Le Braz’. Skrivet en doa nouspet lizher evit embann pep lec’h ne oa nemet ul laër anezhañ. A-benn ar fin eo bet embannet un tamm brav d’eus e vuhez, e « La Revue de Paris » e 1904, un nebeut mizioù a-raok mont d’an Anaon.
Met n’eo ket chomet e bluenn da verglañ e-keit-se. Adskrivet en deus e vuhez, ha lemm e oa e bluenn, enep ar veleien, enep Anatole Le Braz, enep an noblañsoù, enep ar bolitikourien. Ma vez tennet eus danevell e vuhez ar pennadoù prederouriezh, war ar relijion e kaver ur gwir teñzor evit anaout gwelloc’h kevredigezh Breizh Izel e naontekved kantved. Rouez tre eo testeni ar re baour, ar beizanted vihan war ar pezh eo bet ar vuhez war ar maez er c’hantved se.Peurliesañ ne roer deomp nemet doare an dud desket, noblañsoù, beleien, ofiserien, arzhourien. Skridoù Degignet, daoust pegen luziet int, ha pegen fuilh a-wechoù a zo da lakaat e penn tout evit ar re a ra o mel eus istor ar bobl er c’hantvejoù tremenet.
Nebeut en deus skrivet Degignet e Brezhoneg, met roet hon eus amañ ar barzhonegoù en deus skrivet, hag ivez ur roll eus ar gerioù brezhoneg hag eus an troioù lavar a zo e-leizh anezho e testenn e vuhez.

 

Roll Dornskridoù brezhonek Deguignet

Les écrits en breton de Déguignet

  • Chanson bretonne en l’hommage du Sire Le Braz, président des régionalistes bretons et prétendant au trône du roi Gradlon. 7 Juillet 1899. 14 strophes de six vers en breton.
  • Faltazi bihan war an ifern, barzhoneg en « Histoire de ma vie », embannadurioù An Here 2002.
  • Sevel ar gwenan

D’an 23 a viz du 1902 e voe embannet e Kroaz ar Vretoned, pevare kentstrivadeg vrezhonek savet gant Kevredigezh Vreizh.

« An Aotrou Vallée, mekaniker eus Sant Brieg a ginnig hanterkant lur a brizioù d’ar gwellañ pennadoù-skrid diwar-benn unan pe unan, eus an tri danvez-mañ : sevel ar gwenan, ober ar jistr, labourat a-blad gant an alar vrabant, hadañ gant an haderez ha medi gant ar vederez pe droc’herez. »

Skrivañ en doa graet F.M. Degignet ur pennad skrid evit ar gentstrivadeg. N’eus ket gallet tapañ ur priz anezhañ nemet ur menneg a enor. « Ur menneg a enor d’an Aotrou Tanguigot (sic) eus Kemper neus savet ur skrid war ar gwenan, ennañ alioù eus an talvoudusañ, nemet e vrezhoneg a zo fall, peñseliet maz eo a vommoù gallek, latin, italianek zoken. ». N’eo ket bet embannet e skrid ha n’eus bet kavet roud ebet outañ evit c’hoazh e-touez dielloù Vallée.

 

Faltazi bihan war an ifern

Petite fantaisie sur l'enfer

Maintenant, je vais terminer ce cahier par une petite fantaisie sur l’enfer...
J’ai écris le texte en breton c’est à dire dans une vieille langue qui se meurs, langue inconnue dans l’univers exceptée dans cette vieille terre armoricaine ou elle est venue on sait d’où puisqu’elle ne ressemble a aucune autre langue humaine. Je vais d’abord donner le texte en vers breton, après je donnerai la traduction en français. Ces vers sont faits sur le modèle de tous les vers qui se font en cette langue pauvre et mourante, ils peuvent être scandés et chantés sur un vieil air d’un cantique fait aussi sur l’enfer mais d’une autre façon, c’est à dire un cantique fabriqué exprès par les tonsurés pour épouvanter les niais et les imbéciles.

 

 

 

Chanson bretonne en l’honneur du sire Le Braz, président des régionalistes bretons et prétendant au trône du Roi Gradlon.

 

En em gonsolid evit mad          
Habitantet Breis izel
Sec’hit daelou ho toulagat
Aeru eo an Ebestel
Gantan eur roue ac un tad
Evid oc’hu tud santel.
 
En em goñsolit evit mat
Habitanted Vreizh-izel
Sec’hit daeloù ho taoulagad
Erru eo an Ebestel
Gante ur roue hag un tad
Evidoc’hu tud santel.
 
Alleluia o pepeus joa
Herio er ger a Vuenet
C’hoarzin e ra santes Anna
Pa zel demeus i denvet
E sonjal e zalec brema
Penos e vint dieubet.
 
Alleluia! O pebezh joa
Hiriv er gêr a Wened
C’hoarzhin a ra Santez Anna
Pa sell demeus he deñved
E soñjal azalek bremañ
Penaos e vint dieubet
 
Ia breudeur besomp contant
Cavet n’eusom eur roue
Eur roue Braz e puisant
E protejet gant Doue
Gant Doue ar jouisamant
Neuze gant san Guenole.
 
Ya, breudeur bezomp kontant
Kavet neusomp ur roue
Ur roue Braz ha puisant
Ha protejet gant Doue
Gant Doue ar jouïsamant
Neuze gant Sant Gwenole.
 
Alleluia o pepeus joa
Pepeus laoenidiguez
Ho vuelt Anatol hon tena
Demeus an dristidiguez
Canomp bemde alleluia
Evit hor zilvidiguez.
 
Alleluia ! O pebezh joa!
Pebezh laouenidigezh
O welet Anatol hon tennañ
Demeus an tristidigezh
Kanomp bemdeiz Alleluia!
Evit hor silvidigezh.
 
Evel guechal israël coz
A ma noue hor guerzet
Da Rom, d’ar Frans ha da Vro-zos
Mes ar Braz neus hor prenet
Rentomp dezan cant mil benos
Pa zomp gantan liberet
 
Evel gwechall Israël kozh
Ha ma noe hor gwerzhet
Da Rom, d’ar Frañs ha da Vro Saoz
Mes ar Braz neus hor prenet
Rentomp dezhañ kant mil bennozh
Pa ‘z omp gantañ liberet.
 
Alleluia o pepeus joa
D’eomp ni potret Breis izel
Ho vueled goude hor prena
Anatol eun den fidel
E zeu a c’hoas d’hor gouarna
Vel mab ar speret santel.
 
Alleluia! O pebezh joa
Deomp ni paotred Breizh-izel
O  welet goude hor prenañ
Anatol, un den fidel
A zeu arc’hoazh d’hor gouarnañ
‘Vel mab ar spered santel.
 
Evel ma lavar « Baba pou »
« Ar frans zo dar francijen,
Ac an Arvor dan arvoyou
D’ar Braz ha di Eskibien
Da Anatol mest an Ankou
Ar Guernez ac ar Vosen.
 
Evel ma lavar Babapou
« Ar Frañs zo d’ar fransijen
Hag an Arvor d’an Arvoyou
D’ar Braz ha d’e eskibien
Da Anatol mestr an Ankou
Ar gernez hag ar vosenn.
 
Alleluia o pepeus joa
Bars er broyou brezonec
Laveromp huel hosanna
Vit ar Braz Meriadec
Salut Anatol Kenta
Hor Roue oll galoudec
 
Alleluia ! O pebezh joa
Barzh ar broioù brezhonek
Lavaromp uhel : Hosanna !
Vit ar Braz-Meriadeg
Salud ! Anatol Kentañ !
Hor roue holl-galloudek
 
Conan ne voa met eur sauvaj,
Fanch Daou leun a dromplerez
I ver’h Anna e voa volaj
Mechantik et treitourez
Mes Anatol zo eun den saj
Leun a strak, a vouyeguez.
 
Conan ne voa nemet ur saovaj
Fañch daou leun a dromplerezh
E verc’h Anna a oa volaj
Mechantik ha treitourez
Mes Anatol zo un den saj
Leun a strak, a ouiziegezh.
 
Canomp eta alleluia
Bezom laouen e joaus
Remerciomp Santez Anna
Ac i mab bian Jesus
E barz Anatole Kenta
Eur Roue ken glorius.
 
Kanomp eta Alleluia !
Bezomp laouen ha joiaus
Remersiomp Santez Anna
Hag he mab bihan Jezuz
E barzh Anatol Kentañ
Ur roue ken glorius.
 
Anatol zo leun a furnez
Eur spered kaer e fertil
Karguet eo a drubarderez
Nan james den ken habil
Neus guelet abaoue Hermes
Machiavel e Bazil.
 
Anatol zo leun a furnez
Ur spered kaer ha fertil
Karget eo a drubarderezh
Nann! jamez den ken abil
Neus gwelet abaoe Hermes
Machiavel ha Bazil.
 
Alleluia o pepeus joa
Deomp ni bretonet bian
Hosanna da roue Brasa
Zo bet biscoas er bro man
Brasoc’h memes vit Mythra
Kronos, Zeus e Arès man.
 
Alleluia ! O pebezh joa
Deomp ni Bretoned vihan
Hosanna d’ar roue brasañ
Zo bet biskoazh er vro-mañ
Brasoc’h memes ‘vit Mythra
Kronos, Zeus hag Aresman.
 
Diviskit tous ho tillajoù
Habitantet a Vuenet
Goloet gato an enchou
Vit roue ar rouanet
Pa dostai eus ho hilijou
Evit beza curunet.
 
Diwiskit tout ho tilhajoù
Habitanted a wened
Goloit ganto an hentchoù
Vit roué ar rouaned
Pa dostay eus ho ilizioù
Evit bezañ kurunet
 
Neuze, kanit alleluia
E te deum laudamus
Ecce regem armorica,
Merci Doue Glorius
Brema visemp an herusa
Eus ar boblou evurus
 
Neuze, kanit Alleluia !
E te deum laudamus
Ecce regem Armorica
Mersi Doue glorius
Bremañ visemp an eürusañ
Eus ar pobloù evurus.
 
7 juillet 1899.
7 a viz gouere 1899.